Propolis Nedir? Propolis Faydaları, İçeriği ve Kullanım Şekilleri

Bir Düşünün…
Dünyanın en küçük ve çalışkan canlılarından biri olan ARILAR; doğanın dört bir yanından topladığı reçineleri kendi enzimleriyle bir araya getiriyor, ortaya insanlığı yüzyıllardır şaşırtan güçlü bir koruyucu madde çıkıyor: PROPOLİS.

Bu mucizevi arı ürünü, Dünyayı kasıp kavuran Covid-19 pandemisiyle birlikte, bu mütevazi arı ürünü bir anda herkesin diline dolandı. Aslında bilim insanları propolisin gücünü uzun zamandır biliyordu; fakat bağışıklık sistemini desteklemeye yönelik araştırmaların artmasıyla, propolis adeta yeniden keşfedildi.

Uzmanlar tarafından araştırıldıkça  PROPOLİS   in daha pek  çok faydası  ortaya çıkacak gibi  duruyor. 

Propolis Nedir?

Propolis, arıların bitkilerin reçineli kısımlarından topladığı maddeleri kendi tükürük enzimleriyle harmanlamasıyla oluşturdukları  olağanüstü bir doğal bileşimdir. Halk arasında “arı tutkalı” olarak bilinse de, aslında kovanın gerçek güvenlik sistemidir.

Kimyasal yapısı tam bir hazine sandığı gibidir:

• %50 reçine

• %30 bitkisel mum

• %10 esansiyel yağ

• %5 polen

• %5 organik bileşik ve mineraller

Bilim insanları şimdiye kadar propoliste 300’den fazla aktif bileşik tespit etti. Flavonoidler, fenolik asitler, esterler, aromatik aldehitler… adeta bir kimya orkestrası!

Propolis, aynı zamanda, vitamin ve mineral açısından da oldukça zengindir: B1, B2, B6, C, E vitaminleri; çinko, magnezyum, mangan, potasyum, demir gibi birçok değerli mineral propolisin doğasında kendiliğinden bulunur.

Peki Arılar Bu Mucizevi Maddeyi   Niçin Üretir ?

Aslında, arılar propolisi insanlar kullansın diye değil, kendi dünyalarında aşağıdaki bazı amaçlarını gerçekleştirmek  için  üretirler; Bunlar; 

• Kovan iç yüzeyinin bazı kısımlarının onarılması
• İçinde yaşadığı ortamı zararlı unsurlara karşı korumak
• Kovan içinde sterilizasyonunu sağlamak
• Kovanın hava aldığı delik, yarık ve çatlakların kapatılması, 
• Bal koyacağı  peteklerinin  inşa edilmesi ve onarılması, 
• Kovana girip ölen  zararlı böceklerin kokmaması için mumyalamak 
• Çerçevelerin birbirine  bağlanması, 
• Dışarıdan gelecek tehlikelere ve soğuklara karşı kovan giriş deliğinin daraltılması, 
• Petek gözlerinin ana arı yumurtlamadan önce temizlenip cilalanması,
• Kovanın içerisinde bir yerden bir yere yürümek için köprü ve merdiven yapılması

Arılar Propolisi  Hangi Bitkilerden Toplar?

Propolis,   toplandığı bitki kaynağına göre değişkenlik gösterir.

Yapılan araştırmalarda özellikle karasal iklim   bölgelerinde  Göknar,  Akçaağaç, Kızılağaç,  Huş, Kestane, Okaliptüs, Fındık, Çam, Kavak, Meşe, Erik, Söğüt, Ihlamur ve Karaağaç propolisin botanik kaynakları olarak gösterilmektedir.

Bu yüzden, Artvin, Rize, Doğu Karadeniz gibi zengin floraya sahip bölgelerin  propolisi dünyada özel bir yere sahiptir.

Arılar Propolisi  Nasıl  Üretiyor?

Propolis seferine çıkan arı, önce mandibulaları (başın iki yanında yer alan çene kısmı) ile propolisi bitkiden çekerek koparır. Ağızda nemlendirip yumuşatarak ve bu sırada bazı enzimler ekleyerek pelet haline getirir ve peleti ön bacaklarını kullanarak arka bacaklarındaki polen sepetine aktarır. Polen sepetine aktarma işlemini kaynakta veya havada uçarken yaklaşık 15–60 dakika içinde tamamlar.

Önerilen İçerikler

Ortalama bir arı kolonisi yılda 150-200 gr Propolis üretebilmektedir. Elbette bu oran , koloninin gücüne ve çevresel şartlara  göre değişiklik gösterebilir.

Propolis yüklü arı kovana geldiğinde ayaklarını kullanarak sıkıca peteğe tutunurken; kovan içi görevlerden  sorumlu olan 10 - 21 günlük genç işçi arılar mandibulalarıyla asılarak propolisi taşıyıcı arının polen sepetinden alırlar ve ihtiyaç duyulan yerlerde kullanırlar.

Propolisin  Faydaları 

Propolis,  insanoğlunun dikkatini  binlerce yıl önce çekmiş ve bu mucizevi arı ürününü,  Mısırlılar bazı hastalıkların tedavi edilmesi ve ölülerin mumyalanmasında, Yunanlılar ve Romalılar da deri apselerini iyileştirmede yüzyıllarca ilaç olarak kullanmışlardır. 

Propolis, Avrupa'da 17. ve 20. yüzyıllarda bir anti - bakteriyel ajan olarak,  benzer şekilde Çin'de kanser ve enfeksiyon önleyici bir ilaç olarak kabul edilmiştir.

Propolis  halen,  bir anti-bakteriyel, anti-inflamatuar, anti-viral, antioksidan, anti-protozoal, anestetik, anti-tümöral, anti-kanser, anti-mantar,  anti-septik, anti-mutajenik, anti-hepatotoksik, sitotoksik aktivite vb. için  Dünya’da sağlık alanında   kullanılmaktadır.

Propolis  hem oral bir takviye, hem de topikal bir tedavi olarak önemli sağlık sorunlarının giderilmesinde kullanılır.

Merhemler ve kremler gibi doğrudan cilde uygulanan bazı tıbbi ürünlerde bileşen olarak, ayrıca burun ve  boğaz spreylerinde, gargara ve diş macunlarında da kullanılır.

Yapılan araştırmalar,  Propolisin insan sağlığına aşağıdaki faydaları sağladığını göstermektedir.

Propolis Kansere Karşı Etkilidir

Propolisin özellikle meme kanseri, akciğer kanseri ve cilt kanseri modelleri üzerinde umut verici sonuçlar verdiğine yönelik çok sayıda akademik araştırma var. Bunlardan bir kaçına değinmek gerekirse; 

Meme kanseri tedavisine yönelik yapılan bir bilimsel bir çalışmada,  propolisin meme kanserini tedavi etmek için önemli bir ajan olduğunu ortaya koydu 

Başka bir araştırmada, propolisin , cilt kanseri  üzerindeki etkisi araştırıldı. Propoliste yaygın bir flavonoidin melanom (cilt kanseri ) hücrelerini inhibe ettiğini gösterdi 

Diğer  bir çalışma, propolisin, akciğer kanseri hücreleri üzerinde seçici bir sitotoksik etki gösterdiğini ve kanser hücresi proliferasyonunu asgariye indirebildiğini ortaya çıkarttı

Elbette; "Bu çalışmaların büyük bir kısmı laboratuvar deneyleri şeklindedir. Propolis, kanser tedavisinde tek başına bir ilaç değil, modern tıbbi tedaviyi destekleyici güçlü bir doğal gıda takviyesi olarak görülmelidir."

Propolis,  Bağışıklık Sistemini Güçlendirir 

Bağışıklık sistemi, insan vücudunu corona virüs gibi  pek çok tehlikeye karşı koruyan bir savunma duvarı gibidir. Bağışıklık sistemi zayıf olan birey,  hastalıklara karşı savunmasız  durumdadır.  

Özellikle Covid-19 virüsüyle yürütülen savaşta bağışıklık sisteminin ne kadar önemli olduğuna şahit olduk.

Tam da bu nokta da doğal bir ilaç olan  Propolis , fenolik ve flavonoid içeriğiyle, antioksidan ve C vitamini açısından tüm meyvelerden daha zengin yapısıyla,  insanların  bağışıklık sistemine hayat verdi ve vermeye de devam ediyor.

Propolis, Grip veya Soğuk Algınlığı Tedavisinde  Kullanılır

"Bilindiği üzere grip, influenza virüsünün neden olduğu bulaşıcı bir hastalıktır. Propolis, içeriğindeki yüksek flavonoid bileşenler sayesinde virüslere karşı güçlü bir bariyer oluşturarak bağışıklık sistemini destekler. Gösterdiği bu antiviral özellik, propolisi grip virüsüyle savaşta en çok tercih edilen, güvenilir ve doğal bir koruyucu kalkan haline getirmiştir."

Propolis,  Ağız ve Diş Sağlığında Etkilidir 

Propolisin gargara yapılması,  ağız içinde bakteri üremesini engeller. Antibakteriyel özelliğinden dolayı  diş çürüklerini önler, diş etlerinde bulunan ödeme iyi gelir.

Yapılan bir araştırmada,  propolisin antibakteriyel özellikleri nedeniyle dişlerdeki bakteriyel plak gelişimini ve periodontite neden olan patojenleri kısıtlayabileceğini göstermiştir 

Başka bir araştırmada, Propolis içeren gargaralar, cerrahi yaraların iyileşmesinde etkinlik göstermiştir.  

Propolis diş macunu jelinin % 3 etanolik özütü, bir grup hastada diş vebasının neden olduğu diş eti iltihabına karşı daha fazla etki göstermiştir.

Aynı zamanda, Propolis özleri, ağız kokusunun giderilmesine de yardımcı olmaktadır.

Propolis ,  Sindirim Sistemi  Hastalıklarının  Tedavisinde Kullanılır

Yapılan birçok araştırma,  propolisin başta mide olmak üzere sindirim sistemi hastalıkları üzerinde antikanser, antioksidan ve antiinflamatuvar aktiviteler dahil olmak üzere birçok biyolojik etkinliğe sahip olduğunu ortaya koymuştur . 

Yapılan başka  bir araştırmada, Giardiasis'e (ince bağırsakta meydana gelen bir parazitsal  hastalık)  karşı etkinliği test edildi. Propolis verilen  çocuklar ve yetişkinlerin % 52 ile     % 60 arasında bir iyileşme oranı gösterdiği, geleneksel ilaç verilenler ise  % 40'lık bir iyileşme oranı gösterdiği ortaya çıktı. 

Başka bir deneysel çalışma, propolisin antihistaminerjik, antiinflamatuar, antiasit ve anti-H. pylori'ye sahip olduğunu gösterdi. 

Propolis, Solunum Yolu Hastalıklarına İyi Gelir

2021 yılında yapılan  bir çalışmada, hafif üst solunum yolu enfeksiyonu bulunan 122 yetişkinde, propolis oral spreyinin 3 günlük tedavi uygulamasının etkinliği değerlendirilmiş ve tedavi edilen grubun % 83'ünün semptomlarında gerileme görülmüştür. 

Bu yüzden , son zamanlarda  Covid-19 gribine yakalanan bireylerin  Propolis Spreyini  kullanma sıklıklarında artış gözlenmiştir.

Propolis Cilt Hastalıklarına  (Dermatoloji)  İyi Gelir     Propolis, anti-alerji, anti-inflamasyon, antimikrobiyal özellikleri ve kollajen sentezi üzerindeki teşvik edici etkisinden dolayı  ,   krem​​ ve merhem gibi cilt bakımı ürünlerde yaygın olarak kullanılmaktadır.  Nitekim, yapılan bilimsel çalışma sonuçlarına bakılırsa bunun nedenini anlayabiliyoruz.

Yapılan bilimsel bir çalışmada , Propolisin cilt yaralarını onardığı ve yara yataklarını iyileştirmede serbest radikal aktivitesini önemli ölçüde azalttığını göstermiştir.

Etanolik ekstrakt propolis kullanan akne hastaları üzerindeki çalışmada, akne vulgaris tedavisinde yüksek etkililiği belirlendi. 

Başka bir çalışma, propolisin, özellikle insan diyabetik ayak ülseri (DFU) gibi koşullar altında, yara kapanmasını teşvik etmek için yara iyileşmesine, alternatif bir tedavi olarak kullanımını göstermiştir.

Propolis, yanık tedavisinde de antiinflamatuvar, antimikrobiyal ve antifungal etkileri nedeniyle kullanım alanı bulmuştur.

Propolis  Kadın Hastalıklarına (Jinekolojik ) Faydalıdır

Toplumda kadın hastalıkları sık rastlanan bir durumdur. Özellikle, diyabet hastaları, vajinal enfeksiyonlara daha yatkındır. 

Yapılan bilimsel  bir çalışmada,  % 5 sulu propolis solüsyonunun vajinal sağlıkta bir iyileşme sağladığını göstermiştir. 

Propolis, antibiyotik ve antimikotik etki sağlamanın yanı sıra, anestezik özelliklerinden dolayı erken semptomatik rahatlama sağlar. Bu nedenle, propolis tekrarlayan Vulvovajinal Kandidiyazis (RVVC) için kullanılabilir ve eşzamanlı bir farmakolojik tedavi nedeniyle antibiyotik alamayan hastalar için alternatif bir seçenek olabilir.

Nitekim , Propolisin geleneksel antifungal nistatine karşı etkinliği tatmin edici sonuçlar göstermiştir.

Propolis  Kullanımı

Hemen şunu ifade edelim ki; Ham Propolis Doğrudan Tüketilmez? Arıların doğadan topladığı bu güçlü reçineyi doğrudan tüketmek sanılanın aksine doğru değildir. Ham propolis, insan sindirim sistemi tarafından çözülemez ve biyolojik fayda sağlamaz. Propolisin o eşsiz şifasını ortaya çıkarmak için laboratuvar ortamında, uzmanlar tarafından saflaştırılması ve sıvılaştırılması  gerekir.

Bu işlemden geçen propolis; ihtiyaca göre su bazlı veya alkol bazlı damlalar, boğaz spreyleri ya da cilt kremleri gibi farklı formlara dönüştürülür. Her formun kullanım amacı ve dozu farklıdır; önemli olan ise "gerçek ve analizli" ürüne ulaşmaktır.

Propolis ürünlerini kullanmadan önce mutlak şekilde tedarik edilen ürünün ne denli sağlıklı ve bilimsel kriterlere uygun olarak üretildiğinden emin olmak gerekir.  Lakin pek çok üründe olduğu gibi propolis ürünlerinde de istenmeyen durumlar olabilmektedir.

Propolis Damlası (Ekstraktı) Nasıl Kullanılır ?

Propolis ekstraktının (damla formunun) vücut tarafından maksimum düzeyde emilebilmesi yani biyoyararlanımının artması için doğru tüketim şekli hayati önem taşır. Propolisin içeriğindeki fenolik ve flavonoid bileşenler, genellikle sindirim sistemi yoluyla kana karışarak etki gösterir.

1. Tüketim Yöntemi: Propolis damlası, doğrudan ağıza damlatılabileceği gibi, tadının keskinliği (özellikle alkol bazlı olanlarda) nedeniyle genellikle gıdalarla karıştırılarak tüketilmesi önerilir.

• Sıvı Karışımlar: Su, meyve suyu veya süt gibi ılık (sıcak olmayan) içeceklere damlatılabilir.

• Katı Gıdalar (Önerilen): Özellikle reçinemsi yapısı nedeniyle bardağa yapışmasını önlemek için; bir parça ekmek, bir kaşık yoğurt veya en ideal eşlikçisi olan bal ile karıştırılarak tüketilmesi, hem emilimi kolaylaştırır hem de sinerjik bir etki yaratır.

2. Dozaj Önerileri: Genel literatür taramalarına göre, herhangi bir alerjik reaksiyonu olmayan bireyler için günlük kullanım miktarı vücut ağırlığına göre belirlenir.

• Yetişkinler: Günlük ortalama 20-80 damla arası (ihtiyaca ve ürünün konsantrasyonuna göre),

• Çocuklar (4-10 yaş): Yetişkin dozunun yarısı veya dörtte biri kadar (yaklaşık 10-15 damla) kullanılması güvenli kabul edilmektedir.

Propolis Macunu Nasıl Kullanılır ?

Katı haldeki propolis ürünleri, yapıları gereği sıvılarla karışmaz. Bu özel formdan maksimum fayda sağlamak için ürünü katı veya yarı katı gıdalarla tüketmenizi öneririz.

• En İdeal Eşlikçi: Bir tatlı kaşığı bal veya pekmez ile karıştırarak tüketmek, ürünün etkinliğini artırır.

• Alternatifler: Bir kase yoğurt içerisine ekleyebilir veya ekmek üzerine sürerek günlük beslenme rutininize dahil edebilirsiniz.

Propolis Spreyi ve Gargarası Nasıl Kullanılır ?

Bu tip ürünler genellikle üst solunum yolları rahatsızlığı bulunan, ağız veya diş problemleri yaşayan kişilere önerilir. Günde en fazla 3 defa kullanımı uygundur.

Propolis kremler ise yanık veya cilt  tedavisi, enfeksiyonların önlenmesi  durumlarda lokal olarak uygulanabilir.

Propolis  Tablet Nasıl Kullanılır?

Bu formlar genellikle bağışıklığı güçlendirmek amacıyla kullanılsa da uyku problemleri yaşayan kişilerde de oldukça etkilidir. Aç veya tok karna kullanılabilir fakat 11  yaşından küçük olan çocukların tablet  kullanması uygun görülmez .

Propolisin Yan Etkileri 

- Propolisin aşırı kullanımı mideye rahatsızlık verebilir vverebilir.

- Bal alerjisi olanların dikkatli kullanması gerekir

- Uzun süreli kullanımda alerjik reaksiyona, hassas ciltlerde kaşıntı ve kızarıklığa neden olabilir.

- Astım hastalarının, hamilelerin ve emzirenlerin propolis kullanmadan önce doktora danışmaları tavsiye edilmektedir.

- Alkol ile birlikte tüketilirse kusma ve mide bulantısına neden olabilir.

- Propolisin içeriğinde yer alan bir bileşen kan pıhtılaşmasını yavaşlatmaktadır. Bu nedenle planlanan bir ameliyattan 2 hafta önce propolis kullanımının bırakılması gerekmektedir. 

Kaynakça

1. Anjum, S. I., Ullah, A., Khan, K. A., Attaullah, M., Khan, H., Ali, H., vd. (2019). Composition and functional properties of propolis (bee glue): A review. Saudi Journal of Biological Sciences.

2. Pasupuleti, V. R., Sammugam, L., Ramesh, N., & Gan, S. H. (2017). Honey, Propolis, and Royal Jelly: A Comprehensive Review of Their Biological Actions and Health Benefits. Oxidative Medicine and Cellular Longevity.

3. Rivera-Yañez, N., Rodríguez-Canales, M., Nieto-Yañez, O., Jimenez-Estrada, M., Ibarra-Barajas, M., Canales-Martinez, M., & Rodriguez-Monroy, M. A. (2021). Effects of Propolis on Infectious Diseases of Medical Relevance. Biology.

4. Masadah, R., Alfarouk, K. O., Aljarbou, A. N., & Bashir, A. H. H. (2021). Effects of propolis and its bioactive components on breast cancer cells: A review. Oncology Reports.

5. Etebarian, A., Jafari, S. M., & diğerleri. (2024). Propolis as a functional food and promising agent for oral health: A review. Food Science & Nutrition.

6. Saeed, M. A., Grando, T. H., & diğerleri. (2021). Effectiveness of propolis in maintaining oral health: A scoping review. Journal of Oral Biosciences.

7. Esposito, C., Garzarella, E. U., Bocchino, B., D’Avino, M., Caruso, G., Buonomo, A. R., vd. (2021). A standardized polyphenol mixture extracted from poplar-type propolis for the treatment of uncomplicated upper respiratory tract infections: A randomized clinical trial. Phytomedicine.

8. Freitas, S. F., Shuhama, I. K., Raeski Neto, E., & diğerleri. (2006). In vitro effects of propolis on Giardia duodenalis trophozoites. Phytomedicine.

9. Mujica, V., Orrego, R., Pérez, J., Romero, P., Ovalle, A., Zúñiga-Hernández, J., vd. (2019). Propolis as an Adjuvant in the Healing of Human Diabetic Foot Wounds Received from Patients in the Diagnostic and Treatment Centre from the Regional Hospital of Talca. Journal of Diabetes Research.

10. Sung, S. H., Choi, G. H., Lee, N. W., & Shin, B. C. (2017). External Use of Propolis for Oral, Skin, and Genital Diseases: A Systematic Review and Meta-Analysis. Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine.

11. Imhof, M., Lipovac, M., Kurz, C., Barta, J., Verhoeven, H. C., & Huber, J. (2005). Propolis solution for the treatment of chronic vaginitis. International Journal of Gynecology & Obstetrics.

12. Khurshid, Z., Naseem, M., Zafar, M. S., Najeeb, S., & Zohaib, S. (2017). Propolis: A natural biomaterial for dental and oral healthcare. Journal of Dental Research, Dental Clinics, Dental Prospects.

Sağlıklı ve Bereketli Günler Dileğiyle

Osman ALBAYRAK

o.albayrak08@hotmail.com

536 254 99 46